Jos Cleber

Uit OmroepmuziekWiki

Ga naar: navigatie, zoeken

Jozef (Jos) Cleber (Maastricht, 2 juni 1916 - Hilversum, 21 mei 1999) was een Nederlands componist, arrangeur en dirigent.


Inhoud

Biografie

Jos Cleber kreeg als kind muziekles van zijn vader, die organist en koordirigent was van de Sint-Servaeskerk in Maastricht. Na de middelbare school studeerde hij viool en piano aan het Muzieklyceum in die stad en saxofoon, klarinet en trombone aan het conservatorium van Luik.
Ne een engagement bij het orkest van Paul Godwin was Cleber van 1936 tot 1939 werkzaam bij het Tonhalle Orchester Zürich. De oorlogsdreiging deed hem in 1939 terugkeren naar Nederland. Hij kwam als trombonist en violist terecht bij het orkest van het 'Tuschinski-Theater', dat onder leiding stond van Max Tak. Na een periode bij het AVRO-Dansorkest kreeg Cleber in 1942 een aanstelling als trombonist bij het Concertgebouw-Orkest. Daarvoor moest hij zich aanmelden als lid van de Kultuurkamer. Tijdens de bezettingsjaren studeerde hij ook nog directie, harmonie en contrapunt bij de componist Kees van Baaren in Amsterdam. Na de oorlog was Cleber een paar jaar verbonden aan het Metropole Orkest. In juni 1948 vertrok hij naar Nederlands-Indië. Daar stelde hij op verzoek van Radio Batavia een groot amusementsorkest samen, het Cosmopolitain Orkest, bestaande uit veertig musici van verschillende nationaliteiten. Hij zou er tot 1951 blijven.
In het voorjaar van 1962 vertrok Cleber naar Zuid-Afrika. Voor de Suid Afrikaanse Uitsaai Korporasie in Johannesburg zou hij een nieuw orkest formeren. Hij kon echter niet voldoende musici vinden en keerde in 1964 terug naar Nederland.
In de tweede helft van de jaren vijftig en de eerste helft van de jaren zestig was hij ook een van de vaste dirigenten van platenmaatschappij Phonogram.
Cleber heeft in de loop der jaren veel gecomponeerd. Zijn bekendste compositie De Postkoets (1957), oorspronkelijk geschreven als herkenningsmelodie voor het radioprogramma Met de postkoets door Nederland, werd het op een tekst van Ferry van Delden - 'Ver over berg en dal klonk er het hoorngeschal' - een grote muzikale hit in de uitvoering door het zangeressenduo 'De Selvera's'.
Hij schreef ook muziek bij speelfilms, documentaires en radio- en televisiespelen In 1981 ging Cleber met pensioen. Daarmee kwam ook een einde aan zijn muzikale carrière.


Betekenis voor de omroepmuziek

Via Max Tak, die tevens medewerker was van de AVRO, kwam Cleber in mei 1940 als trombonist bij het AVRO-Amusementsorkest onder leiding van Elzard Kuhlman. Dit gezelschap zou een jaar later worden opgeheven en opgaan in het Groot Amusementsorkest van de door de Duitse bezetter gelijkgeschakelde Nederlandsche Omroep Een ontmoeting met orkestleider Theo Uden Masman leidde ertoe dat Cleber in mei 1945 als trombonist bij diens dansorkest The Ramblers kwam. Echter niet voor lang, want inmiddels had hij van dirigent Dolf van der Linden het verzoek gekregen als trombonist en arrangeur mee te werken aan een nieuw te vormen radio-orkest, het Metropole Orkest. Vanaf de oprichting in november 1945 tot mei 1948 zou Cleber aan dit orkest verbonden blijven. Daarnaast trad hij trombonist op in enkele door Dolf van der Linden geleide studioformaties, zoals het Decca Swing Combo.
Toen hij in 1951 terugkeerde uit Indonesië trad Cleber in dienst bij de AVRO, waar hij - samen met Gerard van Krevelen - het AVRO-Theaterorkest dirigeerde. Daarnaast kreeg hij van directeur Willem Vogt de opdracht een nieuw allround amusementsorkest samen te stellen. Eind april 1952 werd het nieuwe orkest, De Zaaiers - genoemd naar het grote wandplastiek boven de ingang van de AVRO-studio - aan de luisteraars voorgesteld. Een jaar later werd ook het Cosmopolitain Orkest (her)opgericht, bestaande uit De Zaaiers, aangevuld met extra strijkers.
Na een verblijf van twee jaar in Zuid-Afrika keerde hij in februari 1964 terug bij de AVRO in Hilversum. Hij nam er nam hij opnieuw de leiding op zich van De Zaaiers en het Cosmopolitain Orkest. Pogingen om deze orkesten aan te passen aan de veranderende muzikale smaak, onder andere door uitbreiding van de ritmesectie, strandden vanwege geldgebrek. In 1966 besloot de AVRO vanwege de steeds toenemende personeelskosten het orkest en De Zaaiers op te heffen. In de zomer van 1966 kreeg Jos Cleber een aanstelling als muziekadviseur bij de AVRO-televisie. In deze functie was hij onder meer vanaf 1968 tot aan zijn pensionering in 1981 de producer van Jonge mensen op weg naar het concertpodium. Voor dit door Joop Stokkermans geregisseerde programma rekruteerde Cleber veelbelovende studenten van Nederlandse en buitenlandse conservatoria, die vervolgens de gelegenheid kregen hun muzikale talenten voor de televisie te tonen. Ook had Cleber de muzikale leiding bij het jaarlijkse Grand Gala du Disque.
Cleber schreef in de loop der jaren honderden arrangementen, niet alleen voor zijn eigen orkesten, maar ook voor het Metropole Orkest en het Promenade Orkest.


Trivia

Na de soevereiniteitsoverdracht, eind december 1949, kreeg Cleber van de Nederlandse regering opdracht het Indonesische volkslied 'Indonesia Raya' te orkestreren voor symfonieorkest. De orkestratie was een geschenk van Nederland aan de jonge republiek Indonesië.

In 1957 won Cleber met De Zaaiers en een aantal solisten - onder wie Mieke Telkamp, Willy Alberti, Johnny Jordaan en accordeonist Harry Mooten - op het Festival van Venetië de Gouden Gondel. Voor zijn arrangement van de traditional 'Carnaval de Venise' ontving hij de Zilveren Gondel.

In Anchorage (Alaska) vond men zijn compositie Sleighride in Alaska zo mooi dat men hem in 1959 tot ereburger benoemde.

Voor The golden circle song, dat hij in 1959 schreef voor de KLM ter gelegenheid van de opening van de vliegroute over de noordpool, ontving hij de eretitel 'Skipper of the Flying Dutchman'.


Bibliografie

Bronnen en referenties

  • Biografisch woordenboek van Nederland. Artikel van Rob van Putten[1]


Externe links

Persoonlijke instellingen
informatie